Trang chủ / Hướng dẫn / Cách Việt hóa font
Cách Việt hóa font: 3 cách, từ tải bản có sẵn đến tự Việt hóa miễn phí
Việt hóa font (còn viết là Việt hoá font) là thêm vào một font tiếng Anh các chữ có dấu tiếng Việt mà nó còn thiếu, tổng cộng 134 chữ. Có ba cách: tải bản đã Việt hóa sẵn nếu font đó phổ biến, tự làm bằng phần mềm làm font nếu cần kiểm soát từng nét, hoặc Việt hóa tự động trên web như Vietnamese Font Editor: miễn phí, chạy trong trình duyệt, xong trong vài phút.
1. Việt hóa font là gì?
Phần lớn font nước ngoài chỉ có chữ cho tiếng Anh. Khi gõ tiếng Việt, những chữ như ệ, ơ, ư, Đ không có trong font, nên phần mềm hiện ô vuông hoặc mượn chữ từ font khác làm dòng chữ lệch kiểu (xem vì sao font bị lỗi tiếng Việt).
Việt hóa font, hay biến font tiếng Anh thành font tiếng Việt, là bổ sung đủ các chữ đó: ă, â, đ, ê, ô, ơ, ư và mọi chữ mang dấu thanh, cả chữ hoa lẫn chữ thường, tổng cộng 134 chữ. Một bản Việt hóa tốt còn phải có dấu cùng độ dày nét, cùng độ nghiêng với font gốc, không chạm chữ và vẫn rõ ở cỡ nhỏ.
Muốn biết một font đang thiếu những chữ nào, thả file vào Khám font: trang đếm đủ 134 chữ và liệt kê chữ thiếu.
2. Cách 1: tải font đã Việt hóa sẵn
Nếu font bạn cần là font phổ biến, rất có thể đã có người Việt hóa. Đây là cách nhanh nhất, chỉ cần tải về và cài.
- Cửa hàng font của VFE: hơn 1.300 họ font miễn phí theo giấy phép mở, mỗi font đủ 134 chữ có dấu, có ô gõ thử tiếng Việt trước khi tải.
- Google Fonts: lọc theo ngôn ngữ Vietnamese để chỉ thấy font đã có tiếng Việt từ tác giả.
- Các trang chia sẻ font Việt hóa của cộng đồng: nhiều lựa chọn, nhưng nên kiểm tra nguồn và giấy phép. Không ít bản chỉ cho dùng cá nhân, hoặc Việt hóa lại một font thương mại khi chưa được phép.
Cách này không giúp được khi font bạn muốn chưa ai làm, hoặc bạn đã có sẵn file font riêng (font của thương hiệu, font mua về, font tự vẽ).
3. Cách 2: tự làm bằng phần mềm làm font
Đây là cách các nhóm Việt hóa font vẫn làm: mở font trong phần mềm làm font rồi vẽ, ghép và căn từng dấu.
- FontForge: miễn phí, mã nguồn mở, chạy trên Windows, macOS, Linux. Mạnh nhưng giao diện khó làm quen.
- Glyphr Studio: trình sửa font miễn phí chạy trên web, hợp để vẽ chữ hoặc chỉnh vài glyph.
- FontLab, Glyphs: phần mềm trả phí của dân làm font chuyên nghiệp.
Các bước chính: vẽ các dấu (sắc, huyền, hỏi, ngã, nặng, mũ, trăng, râu) theo nét của font; ghép dấu lên từng chữ gốc để tạo đủ 134 chữ; căn vị trí dấu chồng như ế, ộ, ặ sao cho không chạm nhau; thêm bảng định vị dấu (mark, mkmk) để chữ gõ kiểu tổ hợp vẫn đúng; chỉnh số đo dòng để Word, Windows không cắt dấu chữ hoa; rồi xuất font và thử trên nhiều phần mềm.
Ưu điểm là kiểm soát hoàn toàn từng nét. Đổi lại cần biết dùng phần mềm, và một font thường mất từ vài giờ đến vài ngày, nhất là font viết tay hay font nhiều độ đậm.
4. Cách 3: Việt hóa tự động trên web
Vietnamese Font Editor (VFE) làm phần lớn các bước ở cách 2 một cách tự động, ngay trong trình duyệt:
- Mở Studio và thả file TTF hoặc OTF vào. Studio đếm 134 chữ và báo chữ còn thiếu.
- Bấm Dựng. Dấu nào font đã có thì dùng làm mẫu; dấu nào thiếu, Studio vẽ theo độ dày và độ nghiêng nét của font. Font hoàn toàn không có dấu, font chỉ có chữ hoa và font pixel cũng làm được.
- Xem câu thử, so với bản gốc. Chỗ nào chưa ưng thì kéo chỉnh từng dấu hoặc vẽ lại dấu bằng bút.
- Studio kiểm tra font bằng FreeType và HarfBuzz (gõ dựng sẵn NFC và gõ tổ hợp NFD, dấu bị cắt trên Windows), rồi cho tải OTF hoặc TTF về cài như font thường.
Miễn phí, không cần cài phần mềm, không cần tài khoản, và font không rời máy bạn: mọi xử lý chạy trong trình duyệt.
Giới hạn: font viết tay hay trang trí nặng có thể cần chỉnh tay vài dấu cho hợp nét. Font màu, CFF2 và bộ TTC chưa hỗ trợ. Font biến thiên được cố định ở một kiểu rồi xuất thành font tĩnh.
5. So sánh ba cách
| Tải bản có sẵn | Làm tay bằng phần mềm | Việt hóa tự động (VFE) | |
|---|---|---|---|
| Thời gian | Vài giây | Vài giờ đến vài ngày | Vài phút |
| Cần kỹ năng | Không | Cần biết làm font | Không, chỉnh tay nếu muốn |
| Chi phí | Thường miễn phí | Miễn phí (FontForge) hoặc trả phí | Miễn phí |
| Dùng với font của bạn | Chỉ khi đã có người làm | Có | Có |
| Kiểm soát từng nét | Không | Hoàn toàn | Chỉnh từng dấu, vẽ lại dấu bằng bút |
| Chất lượng phụ thuộc | Người làm bản đó | Tay nghề của bạn | Bộ dựng và lần soát của bạn |
Gợi ý: tìm bản có sẵn trước. Nếu không có, hoặc bạn đã có file font riêng, hãy Việt hóa tự động rồi soát lại. Chỉ cần làm tay khi font quá đặc biệt hoặc bạn muốn tự vẽ từng dấu.
6. Thế nào là một bản Việt hóa chất lượng?
Dù tải về hay tự làm, hãy kiểm tra những điểm sau trước khi dùng cho việc quan trọng:
- Đủ 134 chữ: không còn ô vuông hay chữ mượn. Kiểm tra nhanh bằng Khám font.
- Dấu hợp nét: dấu cùng độ đậm, cùng độ nghiêng với thân chữ, không quá mảnh hay lơ lửng.
- Dấu chồng không chạm nhau: gõ thử ế, ộ, ặ, Ẫ, Ở ở cỡ lớn.
- Không bị cắt dấu: chữ hoa có dấu (Ấ, Ỗ) không mất ngọn trong Word và Windows khi giãn dòng sát.
- Gõ tổ hợp vẫn đúng: văn bản dạng tổ hợp (NFD), hay gặp khi chép từ Mac hoặc từ web, không bị rời dấu (xem dấu bị rời, lệch).
- Giấy phép rõ ràng: biết mình được dùng thương mại hay không.
Câu thử gợi ý: “Thuở ấy, những người đứng dưới hàng cây đã đợi. ĐẶNG Ỷ ƯỚC ẤM ỔN.”
7. Hỏi đáp
Web Việt hóa font miễn phí nào chất lượng?
Nếu muốn tải font đã Việt hóa sẵn, hãy chọn nơi ghi rõ giấy phép và cho gõ thử tiếng Việt trước khi tải, ví dụ Cửa hàng font của VFE hoặc Google Fonts lọc theo tiếng Việt. Nếu muốn Việt hóa chính font của bạn, Vietnamese Font Editor làm miễn phí trên trình duyệt: thêm đủ 134 chữ có dấu, dựng dấu theo nét của font, kiểm tra lỗi rồi xuất OTF/TTF, font không tải lên máy chủ.
Biến font tiếng Anh thành font tiếng Việt bằng cách nào?
Phải thêm vào font các chữ có dấu mà font còn thiếu (tổng cộng 134 chữ, kể cả đ và Đ). Có thể làm tay bằng phần mềm làm font như FontForge, hoặc dùng công cụ Việt hóa tự động như Vietnamese Font Editor: mở file TTF/OTF, bấm dựng, kiểm tra rồi tải font mới về.
Font không có dấu tiếng Việt phải làm sao?
Có ba cách: tìm bản đã Việt hóa của font đó, đổi sang một font có sẵn tiếng Việt, hoặc tự Việt hóa font. Vietnamese Font Editor Việt hóa được cả font hoàn toàn không có dấu nào: nó tự vẽ dấu theo độ đậm của font.
Việt hóa font online có cần cài phần mềm không?
Không. Vietnamese Font Editor chạy trong trình duyệt, không cần cài đặt và không cần tài khoản. Font được xử lý ngay trên máy bạn, không gửi lên máy chủ.
Việt hóa font có được phép không?
Tùy giấy phép của font. Font theo SIL Open Font License cho phép sửa và chia sẻ lại, nhưng phải đổi tên nếu font có Reserved Font Name. Font thương mại thường cần xin phép tác giả.
Font trong ảnh: Rakkas (The Rakkas Project Authors), theo SIL Open Font License 1.1. Bản Việt hóa được dựng bằng Vietnamese Font Editor.